خطرات دیجیتال بر نسل آینده؛

اثرات مخرب تلفن همراه بر مغز و رفتار کودکان چیست؟

به گزارش باز باران نیوز، در دنیای امروز، تلفن همراه و تبلت به ابزارهای روزمره کودکان تبدیل شده‌اند، اما مطالعات نشان می‌دهد که استفاده بیش از حد از این دستگاه‌ها می‌تواند مغز در حال رشد کودکان را مختل کند. بر اساس گزارش‌های انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صفحات نمایش، فعالیت‌های مغزی مرتبط با تمرکز و حافظه را کاهش می‌دهد. در ایران، اینفوگرافیک‌های خبری مانند آنچه توسط خبرگزاری دانشجویان ایران (ISNA) منتشر شده، بر آسیب‌های شناختی و رفتاری تأکید دارند و هشدار می‌دهند که بیش از دو ساعت استفاده روزانه، کودکان را در معرض ریسک‌های جدی قرار می‌دهد.

یکی از بارزترین اثرات، افزایش اختلالات ارتباط اجتماعی در کودکان ۴ تا ۶ ساله است. تحقیقات دانشگاه کمبریج نشان می‌دهد که جایگزینی تعاملات واقعی با ارتباطات مجازی، توانایی گفتگوی طولانی و مهارت‌های اجتماعی را از بین می‌برد و منجر به انزوا می‌شود. طبق داده‌های WHO، کودکانی که روزانه بیش از دو ساعت در فضای مجازی سپری می‌کنند، ۳۰ درصد بیشتر در معرض کمبود اعتماد به نفس ناشی از مقایسه‌های ناسالم در شبکه‌های اجتماعی قرار دارند، که این امر در کودکان ایرانی نیز با افزایش استفاده از اپلیکیشن‌هایی مانند اینستاگرام و تلگرام تشدید شده است.

فضای مجازی نه تنها روابط را مختل می‌کند، بلکه افسردگی و اعتیاد را در کودکان افزایش می‌دهد. یک مطالعه منتشرشده در مجله Pediatrics در سال ۲۰۲۳، ارتباط مستقیم بین استفاده بیش از حد از بازی‌های رایانه‌ای و علائم افسردگی را تأیید کرده و نشان می‌دهد که این اعتیاد، سطح دوپامین مغز را نامتعادل می‌کند. در ایران، گزارش‌های وزارت بهداشت حاکی از رشد ۲۵ درصدی موارد افسردگی مرتبط با دیجیتال در میان کودکان است، که با بروز اضطراب جدایی دیجیتال – جایی که کودکان بدون دستگاه احساس پریشانی می‌کنند – همراه است.

اثرات شناختی نیز نگران‌کننده است؛ کاهش توانایی تمرکز و بروز سندرم توجه پراکنده از جمله پیامدهای رایج است. سازمان بهداشت جهانی در دستورالعمل‌های ۲۰۱۹ خود، استفاده از صفحات نمایش را برای کودکان زیر ۵ سال به کمتر از یک ساعت محدود کرده و هشدار داده که استفاده بیش از حد، خطر اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD) را تا ۴۰ درصد افزایش می‌دهد. مطالعات نورولوژیکی با استفاده از MRI نشان می‌دهد که این ابزارها، ساختار قشر پیشانی مغز را تغییر می‌دهند و منجر به تأخیر در رشد زبان و محدود شدن دایره واژگان تا ۴۰ درصد می‌شود.

تغییرات عمیق‌تر در سیستم عملکردی مغز کودکان، از جمله اختلال در سیستم احساسی، از دیگر خطرات است. تحقیقات دانشگاه هاروارد بر روی بیش از ۵۰۰۰ کودک، نشان‌دهنده کاهش حجم ماده خاکستری مغز در نواحی مرتبط با احساسات است، که این امر کمبود اعتماد به نفس و مشکلات عاطفی را تشدید می‌کند. در سطح جهانی، همه‌گیری کووید-۱۹ استفاده دیجیتال را افزایش داد و طبق گزارش UNICEF، کودکان در کشورهای در حال توسعه مانند ایران، با نرخ بالاتری از این تغییرات روبرو هستند، که نیاز به مداخله زودهنگام را برجسته می‌سازد.

برای مقابله با این تهدیدها، کارشناسان توصیه می‌کنند والدین زمان استفاده را به کمتر از دو ساعت محدود کنند، فعالیت‌های آفلاین مانند بازی‌های گروهی را ترویج دهند و از ابزارهای کنترل والدینی استفاده نمایند. WHO و APA بر آموزش مدارس و سیاست‌های ملی تأکید دارند؛ در ایران، ابتکاراتی مانند کمپین‌های وزارت آموزش و پرورش می‌تواند مؤثر باشد. در نهایت، آگاهی‌بخشی از طریق رسانه‌هایی مانند ISNA، گام نخست برای حفظ سلامت نسل آینده در عصر دیجیتال است و می‌تواند از تبدیل شدن این ابزارها به “سم خاموش” جلوگیری کند.

انتهای پیام