ایران در قلب معادلات جدید انرژی جهان؛ فرصت بزرگ در میانه ریسکهای فزاینده
به گزارش باز باران نیوز، بر اساس گزارشهای اخیر ایسنا و آمار رسمی صندوق تامین اجتماعی، ایران با حدود ۴,۹۶۲,۴۸۳ مستمریبگیر روبرو است که شامل بازنشستگان، ازکارافتادگان و بازماندگان میشود. این رقم نشاندهنده بار سنگین تامین اجتماعی بر دوش صندوقهاست، جایی که بیش از ۳.۵ میلیون نفر مستقیماً از حقوق بازنشستگی بهرهمند هستند. در مقایسه با صندوق بازنشستگی کشوری که تا تابستان ۱۴۰۳ حدود ۱.۷۸۱ میلیون حقوقبگیر دارد، تامین اجتماعی نقش اصلی را در پوشش کارگران بخش خصوصی ایفا میکند. این آمار، که از منابع معتبر مانند سایتهای اقتصادی مانند اقتصاد آنلاین و شرق روزانه استخراج شده، بر لزوم توجه فوری به پایداری صندوقها تاکید دارد.
سن بازنشستگی در ایران، با حداقل سابقه ۲۰-۳۰ سال و میانگین سنی ۵۶ سال، پایینتر از استانداردهای جهانی است. بر اساس دادههای OECD، میانگین سن بازنشستگی در کشورهای توسعهیافته مانند آلمان و آمریکا حدود ۶۵-۶۷ سال است، در حالی که در کشورهای در حال توسعه مانند هند یا برزیل به ۵۵-۶۰ سال میرسد. در ایران، بیمهپردازی ۳۰ ساله برای بازنشستگی کامل الزامی است، اما میانگین مستمری تنها ۴۰-۶۰ درصد حقوق پیش از بازنشستگی را پوشش میدهد، که با تورم بالای ۴۰ درصدی در سال ۱۴۰۳، قدرت خرید بازنشستگان را به شدت کاهش داده است.
امید به زندگی در ایران، که طبق آمار سازمان بهداشت جهانی و مرکز آمار ایران به ۷۸ سال (۷۵ سال برای مردان و ۷۹ سال برای زنان) رسیده، یکی از نقاط قوت الگوی بازنشستگی کشور است. این رقم ایران را به کشورهای توسعهیافته مانند ژاپن (۸۴ سال) یا اروپا (۸۰-۸۵ سال) نزدیک میکند، اما تضاد با الگوی بازنشستگی در حال توسعه، نسبت پشتیبانی را به ۰.۴۶ رسانده – یعنی کمتر از یک شاغل به ازای هر بازنشسته. در مقابل، استاندارد جهانی ۳-۵ شاغل به ازای هر بازنشسته است، که این نابرابری در ایران منجر به کسری بودجه صندوقها شده و بدهیهای انباشته را افزایش داده است.
مقایسه جهانی نشان میدهد که کشورهای توسعهیافته مانند سوئد یا کانادا، با تمرکز بر مستمریهای ۷۰-۹۰ درصدی حقوق و سن بازنشستگی بالاتر، سیستم پایدارتری دارند. در کشورهای در حال توسعه مانند ترکیه یا مصر، حداقل سابقه ۱۵-۲۵ سال و مستمری ۳۰-۵۰ درصدی رایج است، که ایران در این شاخصها بیشتر به آنها شبیه است. با این حال، افزایش امید به زندگی در ایران، بدون افزایش سن بازنشستگی، فشار بر صندوق تامین اجتماعی را تشدید کرده و میانگین حقوق بازنشستگی را در خرداد ۱۴۰۳ به حدود ۱۳ میلیون تومان رسانده، که با هزینههای زندگی همخوانی ندارد.
چالشهای اصلی شامل پیری جمعیت و ورود نسلهای جدید به بازار کار است؛ بر اساس گزارشهای مرکز پژوهشهای مجلس، تا سال ۱۴۲۰، نسبت سالمندان به جمعیت کل به ۲۰ درصد میرسد. صندوق تامین اجتماعی، که ۶۴ درصد حقوقبگیران آن را وزارتخانههایی مانند آموزش و پرورش تشکیل میدهند، با فوت سالانه بیش از ۵ هزار حقوقبگیر روبرو است. علاوه بر این، توزیع استانی نابرابر – با بیشترین تمرکز در تهران (۳۳۹ هزار نفر) و کمترین در ایلام (۱۵ هزار) – دسترسی به خدمات را در مناطق محروم دشوار کرده است.
کارشناسان اقتصادی مانند کسانی که در روزنامه شرق و ایمنا مصاحبه کردهاند، پیشنهاد میکنند سن بازنشستگی به تدریج به ۶۰-۶۲ سال افزایش یابد و سرمایهگذاری صندوقها در بورس و املاک تقویت شود. دولت در بودجه ۱۴۰۳، افزایش ۲۰ درصدی حقوق بازنشستگان را تصویب کرده، اما این اقدام موقتی است و بدون اصلاح قوانین بیمهپردازی، کسری ۲۰۰ هزار میلیارد تومانی صندوقها ادامه خواهد یافت. نقش زنان نیز مهم است؛ ۳۵ درصد مستمریبگیران زن هستند، اما پوشش بیمهای آنها کمتر از مردان است.
در نهایت، الگوی بازنشستگی ایران نیازمند همگرایی با استانداردهای جهانی است تا از ورشکستگی صندوقها جلوگیری شود. با توجه به منابع ایسنا و گزارشهای رسمی، سیاستگذاران باید بر آموزش مالی بازنشستگان و تشویق مشارکت در صندوقهای خصوصی تمرکز کنند. این تحول نه تنها عدالت اجتماعی را تقویت میکند، بلکه اقتصاد کلان را پایدارتر میسازد، و ایران را از الگوی در حال توسعه به سمت توسعهیافته سوق میدهد.
انتهای پیام
دیدگاهتان را بنویسید